Các dạng đề ôn thi FMO lớp 1: con cần làm quen những gì

FMO — viết tắt của Fermat Mathematical Olympiad — là kỳ thi Toán thường niên do Fermat Education tổ chức, mở cho học sinh từ lớp 1. Nghe hai chữ "olympic Toán", nhiều cha mẹ nghĩ ngay tới những bài hóc búa, nhưng ở bảng lớp 1 thì phần lớn câu hỏi vẫn nằm gọn trong phạm vi 100. Cái khó nằm ở chỗ khác: con phải đọc một tình huống lạ, hiểu người ta đang hỏi gì, rồi tự tìm đường đi — thay vì làm theo mẫu đã có sẵn trên lớp.

Bài viết này điểm qua năm nhóm dạng bài hay gặp nhất ở bảng lớp 1, mỗi nhóm kèm một ví dụ đúng tầm và những chỗ con hay vấp.

Đề thi có cấu trúc thế nào

Theo thể lệ những mùa gần đây, bài thi bảng tiểu học làm trong 75 phút, thang điểm 100 và chia thành bốn phần theo độ khó tăng dần:

• Phần A: 10 câu trắc nghiệm, mỗi câu 3 điểm.
• Phần B: 5 câu trắc nghiệm, mỗi câu 5 điểm.
• Phần C: 5 câu trắc nghiệm, mỗi câu 7 điểm.
• Phần D: 1 câu trả lời ngắn, 10 điểm, nhưng trả lời sai bị trừ 10 điểm.

Chi tiết thể lệ, số câu và cách tính điểm có thể thay đổi theo từng mùa và từng bảng thi, nên trước khi đăng ký cha mẹ vẫn cần đối chiếu với thông báo chính thức của đơn vị tổ chức. Phần còn lại của bài này nói về nội dung — thứ ít thay đổi hơn nhiều.

Về nội dung, đề xoay quanh năm mảng quen thuộc của các kỳ olympic Toán châu Á: tư duy logic, số học, lý thuyết số, hình học và tổ hợp. Đó cũng là cách chuyên đề FMO được chia trên SchoolOnline, nên con luyện mảng nào là biết mình đang lấp chỗ nào.

1. Tư duy logic

Dấu hiệu nhận ra: đề kể một tình huống, cho vài manh mối, và hỏi một điều mà không có phép tính nào giải trực tiếp được. Ở lớp 1 thường là dãy hình lặp theo quy luật, bài xếp thứ tự, hoặc cân thăng bằng đơn giản.

Ví dụ: An, Bình và Chi xếp thành một hàng. An không đứng đầu hàng, Chi đứng ngay sau An. Hỏi ai đứng đầu hàng?

Cách nghĩ: vì Chi đứng sau An nên An không phải người cuối; An lại không đứng đầu, vậy An chỉ có thể đứng giữa. Suy ra Chi đứng cuối và Bình đứng đầu.

Lỗi hay gặp: con đọc lướt nên bỏ mất một manh mối, thường là chữ "không". Với dạng này, hãy tập cho con chỉ tay vào từng câu của đề và nói to xem câu đó cho biết điều gì.

2. Số học

Đây là mảng con quen nhất, nhưng đề thi hỏi hơi khác sách giáo khoa: thay vì "tính 6 + 8", đề cho kết quả và bắt tìm ngược lại.

Ví dụ: một số cộng thêm 5 rồi bớt đi 3 thì được 12. Hỏi số đó là bao nhiêu?

Cách nghĩ: đi ngược từ kết quả — 12 cộng 3 được 15, rồi 15 trừ 5 được 10. Thử lại: $10 + 5 = 15$, $15 - 3 = 12$, đúng.

Lỗi hay gặp: con làm xuôi theo thứ tự chữ đọc được, tức lấy luôn $12 + 5 - 3$. Mẹo nhỏ: dạy con vẽ hai mũi tên "đi tới" rồi tô ngược lại thành "đi lui", nhìn hình sẽ nhớ phải đổi phép tính.

3. Lý thuyết số

Ở lớp 1, mảng này chỉ gồm những thứ rất đời thường: số chẵn và số lẻ, số liền trước và liền sau, chữ số hàng chục và hàng đơn vị.

Ví dụ: có bao nhiêu số có hai chữ số mà chữ số hàng chục là 4 và chữ số hàng đơn vị là số lẻ?

Cách nghĩ: hàng đơn vị lẻ nghĩa là 1, 3, 5, 7 hoặc 9. Vậy các số đó là 41, 43, 45, 47, 49 — tất cả có 5 số.

Lỗi hay gặp: con liệt kê thiếu vì đếm nhẩm trong đầu. Ở tuổi này, cứ cho con viết ra hết rồi đếm, nhanh hơn và chắc hơn nhiều so với việc cố nhẩm.

4. Hình học

Câu hình học lớp 1 hiếm khi cần công thức. Thường là đếm hình, tìm hình khác nhóm, hoặc ghép mảnh.

Ví dụ: một hình vuông được chia thành 4 ô vuông nhỏ bằng nhau. Trong hình có tất cả bao nhiêu hình vuông?

Cách nghĩ: 4 ô vuông nhỏ, cộng thêm chính hình vuông lớn bên ngoài, tất cả là 5.

Lỗi hay gặp: quên hình lớn — đây là bẫy kinh điển và gần như mùa nào cũng có. Hãy tập cho con thói quen đếm hai vòng: vòng một đếm hình nhỏ nhất, vòng hai tìm những hình do nhiều mảnh ghép lại. Cách làm quen dễ chịu nhất với hình khối ở tuổi này là quan sát đồ vật thật, như gợi ý trong bài dạy con hình học tiểu học qua đồ vật quanh nhà.

5. Tổ hợp

Nghe tên thì to tát, nhưng ở lớp 1 tổ hợp chỉ là đếm số cách chọn.

Ví dụ: con có 2 chiếc áo và 3 chiếc quần. Có bao nhiêu cách chọn một áo và một quần để mặc?

Cách nghĩ: với mỗi chiếc áo, con có 3 cách chọn quần. Hai chiếc áo nên có $2 \times 3 = 6$ cách. Nếu con chưa quen nhân, hãy để con vẽ sơ đồ cây: hai nhánh áo, mỗi nhánh tách ra ba nhánh quần, rồi đếm đầu nhánh.

Lỗi hay gặp: cộng thay vì nhân, ra 5. Cách chữa hiệu quả nhất không phải là nhắc "phải nhân", mà là bắt con liệt kê đủ 6 cặp ra giấy một lần — con tự thấy 5 là thiếu.

Luyện thế nào cho vừa sức con lớp 1

Một đứa trẻ sáu, bảy tuổi không ngồi lâu được, nên đừng tổ chức những buổi ôn dài. Nhịp hợp lý là 15 phút mỗi ngày với 3 đến 4 câu, mỗi tuần một buổi làm đề mini có bấm giờ để con quen với cảm giác phòng thi.

Trong 15 phút ấy, hãy chia thời gian như sau:

1. Năm phút đầu: đọc đề cùng con, chỉ đọc thôi, chưa làm. Đây là phần giá trị nhất ở lớp 1.
2. Bảy phút giữa: con tự làm, cha mẹ không nhắc, kể cả khi thấy con đi sai đường.
3. Ba phút cuối: con giải thích vì sao chọn đáp án đó. Câu trả lời "con đoán" cũng là một thông tin quý.

Về phần D của đề thi, hãy nói trước với con quy tắc trừ điểm: nếu không chắc thì bỏ trống còn hơn điền bừa. Với một bạn lớp 1, "biết bỏ qua" là một kỹ năng làm bài chứ không phải sự đầu hàng.

Và đừng vội. Con còn cả bốn năm tiểu học phía trước, các dạng bài sẽ nâng dần lên qua từng khối — bước tiếp theo nằm ở bài các dạng đề ôn thi FMO lớp 2. Nếu gia đình còn đang phân vân nên cho con thi kỳ nào trong năm, bài danh sách các kỳ thi quốc tế cấp tiểu học có bức tranh tổng thể để so sánh.

Trên SchoolOnline, chuyên đề FMO được chia đúng theo năm mảng ở trên và theo từng khối lớp, nên con có thể luyện lần lượt từng mảng, xem lại những câu đã sai và biết mình còn yếu ở đâu trước ngày thi.