Ôn tập giữa học kì 1 lớp 4, lớp 5: đề hỏi gì, ôn thế nào

Tháng 10 là lúc nhiều phụ huynh lớp 4, lớp 5 bắt đầu nghe con nhắc đến "bài kiểm tra giữa kì". Với không ít gia đình, đây là lần đầu tiên con có một bài kiểm tra định kì giữa học kì, vì suốt lớp 1 đến lớp 3 con chỉ làm bài cuối học kì và cuối năm. Bài thường rơi vào khoảng tuần thứ chín, mười của năm học, tức cuối tháng 10 hoặc đầu tháng 11. Còn khoảng ba tuần là vừa đủ để ôn có kế hoạch mà không phải chạy nước rút. Bài viết này giải thích đề thường hỏi gì, những chỗ con hay mất điểm ở từng môn, và một lịch ôn ba tuần cha mẹ có thể dùng ngay.

Vì sao chỉ lớp 4 và lớp 5 có bài giữa kì

Theo Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT về đánh giá học sinh tiểu học, mọi khối đều có bài kiểm tra định kì cuối học kì 1 và cuối năm học. Riêng lớp 4 và lớp 5 có thêm bài kiểm tra giữa học kì 1 và giữa học kì 2, và chỉ ở hai môn Toán và Tiếng Việt. Các môn khác vẫn được đánh giá thường xuyên qua nhận xét của thầy cô, không có bài giữa kì.

Thông tư cũng quy định bài kiểm tra định kì chấm theo thang 10, không cho điểm thập phân, và được trả lại cho học sinh. Chi tiết cuối cùng này quan trọng hơn ta tưởng: tờ bài con mang về chính là tài liệu ôn tập tốt nhất cho bài cuối học kì, nên đừng để nó nằm quên trong cặp.

Đề kiểm tra được ra theo ba mức

Thông tư 27 yêu cầu đề kiểm tra định kì gồm câu hỏi ở ba mức. Hiểu ba mức này giúp cha mẹ biết con đang mất điểm ở đâu, thay vì chỉ nhìn tổng điểm.

1. Mức 1 — nhận biết, nhắc lại. Con nhận ra kiến thức đã học và áp dụng trực tiếp vào tình huống quen thuộc. Ví dụ: "Đọc số 30 507 000."
2. Mức 2 — kết nối, sắp xếp. Con phải ghép vài nội dung đã học để giải một bài tương tự bài trên lớp. Ví dụ: "Làm tròn số 4 728 300 đến hàng trăm nghìn."
3. Mức 3 — vận dụng vào vấn đề mới. Bài không giống hệt bài mẫu; con phải tự tìm cách làm hoặc đưa ra ý kiến có lí do. Ví dụ: "Viết số lớn nhất có sáu chữ số khác nhau" hay "Nếu là nhân vật trong bài, em sẽ làm gì? Vì sao?"

Phần lớn điểm nằm ở mức 1 và mức 2. Điều đó có nghĩa là một đứa trẻ học đều thường mất điểm không phải vì câu khó, mà vì sai ở câu dễ: đọc đề vội, chép nhầm số, quên đơn vị. Ôn tập vì thế nên bắt đầu từ việc làm chắc phần cơ bản, rồi mới dành thời gian cho vài câu mức 3.

Toán lớp 4: những gì thường có trong đề

Với bộ sách Kết nối tri thức, nửa đầu học kì 1 lớp 4 đi qua ba chủ đề: Ôn tập và bổ sung, Góc và đơn vị đo góc, Số có nhiều chữ số. Có trường kiểm tra thêm phần đầu chủ đề Một số đơn vị đo đại lượng (yến, tạ, tấn, giây, thế kỉ). Những chỗ con hay sai:

• Đọc, viết số lớp triệu có chữ số 0. Số 30 507 000 đọc là "ba mươi triệu năm trăm linh bảy nghìn". Trẻ hay bỏ sót hàng có chữ số 0 khi viết số từ lời đọc. Cách chữa: tách số thành từng lớp ba chữ số (30 | 507 | 000) trước khi đọc hay viết.
• Làm tròn số. Làm tròn 4 728 300 đến hàng trăm nghìn: nhìn chữ số ngay bên phải hàng cần làm tròn (hàng chục nghìn là 2, nhỏ hơn 5) nên giữ nguyên, được 4 700 000. Lỗi thường gặp là nhìn nhầm hàng, hoặc làm tròn xong vẫn giữ lại các chữ số phía sau.
• Thứ tự thực hiện phép tính trong biểu thức chứa chữ. Với a = 15, b = 8, giá trị của a + b × 2 là 15 + 16 = 31, không phải (15 + 8) × 2 = 46. Nhân chia trước, cộng trừ sau — quy tắc cũ nhưng sang lớp 4 mới hay vấp vì có thêm chữ.
• Đo và gọi tên góc. Góc vuông bằng 90°, góc bẹt bằng 180°; góc nhọn bé hơn góc vuông, góc tù lớn hơn góc vuông nhưng bé hơn góc bẹt. Khi dùng thước đo góc, con hay đọc nhầm vòng số trong và vòng số ngoài. Nhắc con: đặt tâm thước trùng đỉnh góc, một cạnh trùng vạch 0, rồi đọc trên vòng số bắt đầu từ 0 ở cạnh đó.
• Bài toán giải bằng ba bước tính. Ví dụ: "Lan có 25 000 đồng, mua 3 quyển vở, mỗi quyển 6 000 đồng, và một cây bút giá 4 000 đồng. Hỏi Lan còn bao nhiêu tiền?" Ba bước: tiền vở 3 × 6 000 = 18 000 đồng; tổng tiền 18 000 + 4 000 = 22 000 đồng; còn lại 25 000 − 22 000 = 3 000 đồng. Con hay làm đúng phép tính nhưng thiếu một bước, hoặc thiếu câu lời giải.

Với dạng toán có lời văn, cách đọc đề và tóm tắt đã được viết kỹ ở bài giải toán có lời văn. Bài ấy viết cho lớp 3 nhưng cách làm vẫn dùng nguyên cho bài ba bước tính lớp 4.

Toán lớp 5: số thập phân là trọng tâm

Nửa đầu học kì 1 lớp 5 (Kết nối tri thức) gồm chủ đề Ôn tập và bổ sung (phân số, phân số thập phân, hỗn số), chủ đề Số thập phân, và có thể thêm Một số đơn vị đo diện tích (ki-lô-mét vuông, héc-ta). Số thập phân là phần mới nhất và cũng là nơi con mất điểm nhiều nhất:

• So sánh số thập phân. Nhiều con cho rằng 2,45 lớn hơn 2,5 "vì 45 lớn hơn 5". Cách gỡ: thêm chữ số 0 vào bên phải phần thập phân cho đủ số chữ số, 2,5 = 2,50, rồi so sánh 50 với 45. Vậy 2,5 > 2,45.
• Viết số đo dưới dạng số thập phân. 3 m 5 cm là 3,05 m, không phải 3,5 m, vì 5 cm là 5 phần trăm mét. Tương tự 7 kg 25 g = 7,025 kg. Bảng đơn vị đo và cách "mỗi đơn vị một chữ số" ở bài đơn vị đo lường tiểu học giúp con không phải đoán.
• Phân số thập phân và hỗn số. 3/5 = 6/10 = 0,6; hỗn số 2 3/4 đổi ra phân số là 11/4. Con hay quên nhân phần nguyên với mẫu số trước khi cộng tử số.
• Làm tròn số thập phân. Làm tròn 4,368 đến hàng phần mười được 4,4, vì chữ số hàng phần trăm là 6, lớn hơn 5.
• Đơn vị đo diện tích. 1 ha = 10 000 m², 1 km² = 100 ha. Trẻ quen bảng độ dài "gấp 10 lần" nên hay áp nhầm sang diện tích, nơi hai đơn vị liền nhau gấp nhau 100 lần.

Tiếng Việt: đề gồm phần Đọc và phần Viết

Bài kiểm tra Tiếng Việt định kì thường gồm hai phần, chấm riêng rồi tính chung thành một điểm:

• Đọc. Gồm đọc thành tiếng (cô gọi con đọc một đoạn và trả lời một câu hỏi, có thể làm trước buổi kiểm tra viết) và đọc hiểu (một văn bản kèm câu hỏi trắc nghiệm, tự luận). Phần đọc hiểu thường lồng câu hỏi luyện từ và câu dựa trên chính văn bản đó, chẳng hạn lớp 4 tìm danh từ, động từ; lớp 5 tìm từ đồng nghĩa hay đại từ — tuỳ trường đã học đến đâu.
• Viết. Thường là một đoạn văn hoặc bài văn theo dạng con đã học từ đầu năm. Có trường kèm thêm phần chính tả. Hỏi cô dạng bài sẽ ra để con luyện đúng dạng.

Những cách giúp con giữ điểm ở phần đọc hiểu:

1. Đọc câu hỏi trước, đọc văn bản sau. Con biết mình cần tìm gì, nên đọc có mục đích và gạch chân được chi tiết ngay khi gặp.
2. Trả lời bằng câu đầy đủ. "Vì bạn ấy muốn giúp bà" thay vì "giúp bà". Câu hỏi mức 3 kiểu "Em học được điều gì?" cần có ý kiến và lí do.
3. Câu luyện từ và câu thì quay lại văn bản. Từ cần tìm luôn nằm trong bài, nên con không phải nghĩ từ ngoài.

Phần viết là nơi chênh điểm nhiều nhất giữa các bạn. Cách luyện đoạn văn theo từng bước có ở bài rèn viết đoạn văn lớp 4–5; nếu con hay bị trừ điểm trình bày, xem thêm viết chữ đẹp, đúng chính tả.

Lịch ôn ba tuần trước bài kiểm tra

Lịch dưới đây dành cho mỗi ngày khoảng 30 phút, xen kẽ hai môn. Ít mà đều hiệu quả hơn nhiều so với dồn vào hai tối cuối.

Tuần 1 — lập "bản đồ lỗi"

• Cùng con lật lại vở bài tập, phiếu bài tập và những bài kiểm tra nhỏ từ đầu năm. Đánh dấu mọi chỗ sai.
• Chia lỗi thành hai loại: "chưa hiểu" (làm lại vẫn sai) và "ẩu" (làm lại thì đúng). Hai loại cần cách chữa khác nhau.
• Kết thúc tuần, con có một danh sách ngắn: ba, bốn dạng bài cần ôn kỹ ở mỗi môn.

Tuần 2 — luyện theo dạng yếu

• Mỗi buổi chọn một dạng trong danh sách, làm 8–10 câu cùng dạng. Toán và Tiếng Việt xen kẽ ngày.
• Lỗi "chưa hiểu": giảng lại bằng ví dụ thật (đo đồ vật, đọc giá tiền), rồi để con tự làm lại bài cũ.
• Lỗi "ẩu": tập thói quen soát bài — gạch chân số liệu trong đề, ghi đơn vị, đọc lại câu trả lời.
• Mỗi môn luyện thêm một bài đọc hiểu hoặc một bài toán mức 3, không cần nhiều hơn.

Tuần 3 — làm đề thử và nghỉ đúng lúc

• Đầu tuần cho con làm một đề tổng hợp mỗi môn, tự bấm giờ đúng thời lượng trường quy định, không nhắc bài giữa chừng.
• Chữa đề cùng con: câu sai thuộc mức nào, lỗi "chưa hiểu" hay "ẩu".
• Hai ngày cuối chỉ xem lại bản đồ lỗi và ngủ đủ. Đêm trước không học bài mới.

Cách giữ tâm lý thoải mái cho con trong tuần cuối đã có ở bài chuẩn bị tâm lý trước kỳ kiểm tra, đáng đọc cùng lịch này.

Ôn tập trên SchoolOnline theo đúng chủ đề sách giáo khoa

Khu Ôn luyện của SchoolOnline xếp chủ đề theo bộ sách Kết nối tri thức, nên khớp với lịch ôn ở trên:

1. Đăng nhập tài khoản học sinh, vào mục Ôn luyện trên thanh điều hướng (mở khu Ôn luyện). Khối lớp lấy theo hồ sơ của con.
2. Chọn Môn học là Toán hoặc Tiếng Việt.
3. Kéo xuống Bản đồ phiêu lưu: các chủ đề hiện theo đúng thứ tự trong sách. Bấm Luyện tập ở những chủ đề nằm trong phạm vi giữa kì mà con còn yếu — với Toán lớp 4 là "Số có nhiều chữ số", "Góc và đơn vị đo góc"; với Toán lớp 5 là "Số thập phân".
4. Sang tuần 3, dùng Ôn luyện ngẫu nhiên, chọn Số câu hỏi để trộn câu từ nhiều chủ đề — gần với cảm giác làm đề thật hơn là luyện từng dạng.
5. Muốn con làm đề thử trên giấy như ở lớp, bấm In đề tự luyện: chọn Chủ đề (hoặc "Tất cả chủ đề"), Số câu, điền Thời gian làm bài bằng thời lượng trường quy định, và tick Kèm trang đáp án & lời giải để có đáp án cho buổi chữa đề.
6. Các lượt đã làm nằm ở Lần ôn luyện gần đây; bấm Xem lại để cùng con soi câu sai và bổ sung vào bản đồ lỗi.

Nếu chưa có tài khoản, con có thể học thử không cần đăng ký để làm quen dạng câu hỏi trước.

Sau bài kiểm tra: tờ bài là tài liệu, không phải bản án

Khi con mang bài về, hãy cùng con đọc lời nhận xét của cô trước khi nhìn điểm. Câu nào sai, sai ở mức nào, là lỗi "chưa hiểu" hay "ẩu"? Ghi những lỗi đó vào bản đồ lỗi, vì bài cuối học kì 1 vào cuối tháng 12 sẽ kiểm tra lại toàn bộ phần này cùng với nửa sau học kì. Một bài giữa kì chưa tốt, nếu được chữa kỹ, là bước đệm tốt nhất cho bài cuối kì.

Quan trọng hơn cả, đây là bài kiểm tra định kì đầu tiên của năm lớp 4 hay lớp 5. Cách cả nhà đón nó sẽ thành khuôn cho những lần sau. Nếu con lo lắng vì điểm số, bài giảm áp lực điểm số có vài cách nói chuyện giúp con nhìn bài kiểm tra như một lần xem mình đang ở đâu, chứ không phải một phán quyết.